Klavye kullanırken çoğumuz hiç sorgulamayız ama bir noktada şu soru mutlaka akla gelir:
“Madem alfabe var, klavyedeki harfler neden A’dan Z’ye sıralı değil?”
Gerçek şu ki QWERTY düzeni:
Rastgele değildir
Tembellik ürünü değildir
Bilerek “karışık” yapılmıştır
Ve sebebi tamamen mekanik bir zorunluluktan doğar.
QWERTY klavye, bilgisayarlar için tasarlanmadı.
Onun doğduğu yer:
Daktilolar (Typewriter)
1800’lü yılların sonlarında kullanılan daktilolar:
Mekanik kollara sahipti
Her harf tuşa basıldığında fiziksel bir çubuk hareket ettirirdi
Ve işte sorun tam burada başladı.
İlk daktilolarda harfler alfabetik dizilmişti.
Ama ortaya ciddi bir problem çıktı:
Hızlı yazıldığında
Yan yana gelen harflerin mekanik kolları
Birbirine takılıyordu
Özellikle sık kullanılan harf kombinasyonlarında:
Daktilo kilitleniyor, yazı duruyordu.
Yani alfabetik dizilim:
Hızlı yazmayı engelliyordu.
QWERTY düzeninin amacı:
Yazıyı yavaşlatmak değil,
makinenin kilitlenmesini önlemekti.
Bunun için:
Sık kullanılan harfler birbirinden uzaklaştırıldı
Elin iki tarafına dengeli dağıtıldı
Aynı mekanik kollara bağlı harfler ayrıldı
Sonuç:
Daha az takılma
Daha akıcı yazım
Daha az mekanik arıza
Yani QWERTY:
Verim için karışıklaştırıldı.
Bu en mantıklı soru.
Cevap kısa:
Alışkanlık ve standartlar.
QWERTY:
Çok yaygınlaştı
Eğitim sistemlerine girdi
Tüm dünyada standart oldu
Bir noktadan sonra:
Değiştirmek maliyetli
Yeniden öğretmek zor
Direnç yüksek
Yani teknik olarak gerek kalmasa da:
İnsan faktörü, QWERTY’yi kalıcı yaptı.
Aslında var.
Daha az parmak hareketi
Daha hızlı yazım
Daha az yorulma
Ama:
Öğrenmesi zor
Yaygın değil
Türkçedeki harf sıklığına göre tasarlanmış
Resmi kurumlarda kullanılmış
Ama:
Global uyum sorunu
Alışkanlık bariyeri
Yani sorun tasarım değil:
Adaptasyon.
Sanılanın aksine:
QWERTY, iyi öğrenildiğinde oldukça hızlıdır
Profesyonel yazıcılar çok yüksek hızlara ulaşır
Asıl belirleyici olan:
Klavye düzeni değil,
kullanıcının alışkanlığıdır.
“QWERTY bilerek yavaşlatmak için yapıldı.”
Yanlış.
QWERTY:
Yavaşlatmak için değil
mekanik uyum için tasarlandı
Bugün hâlâ kullanılıyor olması:
Teknik değil,
kültürel bir mirastır.
Bugün:
Bilgisayarlar mekanik takılma yaşamaz
Yazılımlar hız sınırı koymaz
Ama:
Dünya genelinde milyarlarca insan QWERTY biliyor
Sistemler buna göre tasarlanmış
Bu yüzden:
En iyi klavye değil,
en yaygın klavye kazandı.
QWERTY klavye:
Mantıksız değil
Rastgele değil
Tarihsel bir çözümün mirasıdır
Harfler karışık çünkü:
Bir zamanlar düzenli olmak
sorun çıkarıyordu.
Bugün hâlâ kullanmamızın sebebi:
Alışkanlık
Standart
Küresel uyum
Kısacası:
QWERTY bir tasarım hatası değil,
döneminin zekice çözümüdür.